Zakon o javnom informisanju ("Službeni glasnik RS", br. 36/98) spada u red propisa koji je, sa stanovišta ustavnosti i zakonitosti, od samog momenta njegovog donošenja proizvodio štetne posledice vrlo širokog spektra. Međutim, čekalo se više od dve godine da bi se one najrogobatnije odredbe ovog zakona stavile van snage. To se dogodilo donošenjem Odluke Saveznog ustavnog suda ("Službeni list SRJ", broj 1/2001 i "Službeni glasnik RS", broj 2/2001) s početka ove godine. Ovom odlukom stavljene su van snage odredbe Zakona o javnom informisanju koje su se pretežno odnosile na vođenje i ostvarivanje sudske nadležnosti po hitnom postupku, kao i ovlašćenja državnih organa (javnog tužioca) u ograničavanju ustavom zagarantovanih sloboda i prava na izdavanje novina i javno obaveštavanje, koje su bile u suprotnosti sa međunarodnim zakonima, Ustavom SRJ i Saveznim zakonom.

Zakonom o prestanku važenja Zakona o javnom informisanju pribeglo se daljem "demontiranju" ovog zakona čime je, između ostalog, ispunjeno i jedno od predizbornih obećanja vezano za ponovno uspostavljanje slobodnog protoka informacija, na način kako je to utvrđeno i ustavom, međunarodnim i saveznim zakonima. Ovim zakonom stavljaju se van snage sve odredbe Zakona o javnom informisanju, osim onih kojima se uređuje upis u registar javnih glasila i objavljivanje odgovora i ispravki.

Kao što se vidi, na snazi ostaju samo operativne odredbe, čije je postojanje nužno za nesmetano funkcionisanje oblasti izdavanja javnih glasila i javnog obaveštavanja. Do donošenja novog zakona kojim bi se na celovit način uredila ova oblast, primenjivaće se ove odredbe i savezni Zakon o osnovama sistema javnog informisanja.



BESPLATAN PROGRAM RTS


Zakonom o izmenama Zakona o radio televiziji utvrđuje se prestanak važenja odredaba Zakona o radio televiziji ("Službeni glasnik RS", br. 48/91, 49/91, 53/93, 55/93, 67/93 i 48/94), koje se odnose na utvrđivanje obaveze plaćanja takse na električno brojilo (čl. 30. do 33. i član 36).

Podsećamo da je navedena taksa uvedena za finansiranje poslova od opšteg interesa utvrđenih Zakonom o radio televiziji. Obveznici takse na električno brojilo bili su posednici električnog brojila na niskom naponu iz

kategorije domaćinstva i pravna lica (0,4 KV II stepen), a taksu na električno brojilo naplaćivala su elektrodistributivna preduzeća objedinjeno i istovremeno sa naplatom isporučene električne energije, s tim što se u računu koji se ispostavljao potrošaču električne energije, taksa na električno brojilo iskazivala kao posebna stavka. Odredbe kojima se ukida taksa na električno brojilo primenjivaće se od 1. aprila 2001. godine.

U Zakonu o radio televiziji u članu 29. stavu. utvrđujeu se poslovi od opšteg interesa utvrđeni ovim zakonom, finansiraju iz budžeta Republike. Imajući to u vidu, kao i potrebu obezbeđivanja budžetskog jedinstva, predlagači izmena zakona su pošli od činjenica da dalje postojanje takse na električno brojilo, kao posebne, namenske dažbine za finansiranje delatnosti Radio televizije Srbije, predstavlja dalje narušavnje tog jedinstva. Uz ovaj svakako opravdan argument, napominjemo da će postizanje budžetskog jedinstva predstavljati jedan od najnapornijih poslova nove Vlade, s obzirom na enorman broj posebnih taksi i dažbina koje su utvrđene posebnim zakonima. Osim toga, pitanje načina finansiranja državne televizije i dalje ostaje otvoreno, što otvara nove probleme.



OBUSTAVA AUTONOMNE TRANSFORMACIJE


Izuzetno veliki broj javnih poziva (oko 500 u poslednja tri meseca) za upis deonica, primorao je Vladu da pronađe rešenje, kako bi se sprečila eventualna mogućnost rasprodaje društvenog kapitala ispod njegove realne vrednosti i neosnovano obagaćenje pojedinaca. U vezi s tim donet je Zakon o izmenama i dopunama Zakona o svojinskoj transformaciji kojim se predviđa da se odredbe koje se odnose na autonomnu transformaciju neće primenjivati, do donošenja novog zakona a najduže šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona. Do ovoga je došlo posle rasprave u Narodnoj skupštini, na kojoj uvažena primedba nekih poslanika, da bi ukidanje ovih odredaba, ostavilo neuređenom čitavu oblast svojinske transformacije. Zato se predlagač odlučio za model kojim se ove odredbe ostavljaju na snazi, ali se obustavljaju od dalje primene, s tim što je obustava primene ovih odredaba oročena periodom od šest meseci za koje bi vreme trebalo da bude dononešen novi zakon o svojinskoj transformaciji.

Autonomna transformacija je počivala na odluci organa upravljanja u društvenom preduzeću o pristupanju organizovanju tog preduzeća kao društva kapitala, odnosno o izdavanju i prodaji akcija. Obustavom od primene odredaba koji uređuju ovaj način transformacije do donošenja novog zakona koji bi uređivao proces privatizacije društvenog kapitala, stavljena je tačka na dalje otvaranje postupaka privatizacije koji je poslednjih nekoliko meseci dobio masovne razmere.

Navedenim nisu obustavljeni do sada pokrenuti postupci privatizacije, s tim što je ovim zakonom izričito propisan uslov za ova preduzeća, a to je da su do dana stupanja na snagu ovog zakona postupila u skladu sa članom 10. i članom 42. stav 1. Zakona o svojinskoj transformaciji, odnosno:

- da su usvojila odluku o usvajanju programa transformacije odluku o organizovanju preduzeća kao društva kapitala i odluku o izdavanju i prodaji akcija;

- da su navedene odluke donete istovremeno, od strane skupštine preduzeća, odnosno organa koji vrši njenu funkciju, s tim što se u preduzeću sa manjinskim društvenim kapitalom odluku o svojinskoj transformaciji društvenog kapitala može doneti i većinom glasova zaposlenih. Izuzetno od navedenog, u društvenom preduzeću, kao i u preduzeću sa većinskim društvenim kapitalom, koje ispunjava uslove za otvaranje stečaja prema odredbama zakona kojim se uređuje stečaj preduzeća, odluku o svojinskoj transformaciji društvenog kapitala mogu doneti i poverioci preduzeća sa većinskim potraživanjem, odnosno Vlada Republike Srbije, a u skladu sa zakonom kojim se uređuje pravni položaj preduzeća;

- da je program transformacije u preduzeću koji je doneo organ upravljanja, dostavljen sindikatu preduzeća, kao i da su obavešteni zaposleni u preduzeću, u skladu sa statutom preduzeća;

- da je odluka o transformaciji državnog kapitala preduzeća doneta uz saglasnost Vlade Republike Srbije;

- da je preduzeće u postupku svojinske transformacije dostavilo Direkciji za procenu vrednosti kapitala javni poziv o prodaji akcija svakog kruga, odluke iz člana 10. ovog zakona, ponovnu procenu ili revalorizovanu vrednost kapitala utvrđenu na dan donošenja odluke o izdavanju i prodaji akcija sa drugom potrebnom dokumentacijom, u roku od deset dana od dana donošenja odluka.



KRUG OSUĐENIH LICA NA KOJA SE ODNOSI ZAKON O AMNESTIJI



Zakon o amnestiji donet je po hitnom postupku na vanrednoj sednici Narodne skupštine Republike Srbije od 12. februara 2001.godine.

Već sama procedura donošenja Zakona po "hitnom" postupku, ukazuje na značaj i društvenu opravdanost primene ovog pravnog instituta u uslovima u kojima se kao društvo nalazimo, s jedne strane, kao i na potrebu ujednačavanja tretmana pravnosnažno osuđenih lica za krivična dela na teritoriji cele zemlje, s druge strane.Ovo stoga, što je Republika Crna Gora donela Zakon o amnestiji iz svoje nadležnosti, a savezni Zakon je pred usvajanjem.

Suštinski, amnestija , prema ovom zakonu, tretira četiri kategorije lica: lica pravnosnažno osuđena za krivična dela propisana zakonima Republike Srbije, ili zakonima autonomnih pokrajina, koji su prestali da važe, a koja se na dan stupanja na snagu ovog zakona nalaze na izdržavanju kazne u Republici Srbiji, ili Republici Crnoj Gori, ili još nisu stupila na izdržavanje kazne, koja se oslobađaju od izvršenja izrečene kazne zatvora za 25%; lica pravnosnažno osuđena za krivična dela: ubistvo, otmica, silovanje, protivprirodni blud, rodoskrvnjenje, razbojnička krađa, razbojništvo, teški slučajevi razbojničke krađe i razbojništva, iznuda i zločinačko udruživanje, kao i lica koja su tri puta pravnosnažno osuđivana za krivična dela koja se oslobađaju od izvršenja izrečene kazne zatvora za 15%; lica pravnosnažno osuđena za krivična dela:obljuba ili protivprirodni blud nad nemoćnim licem i obljuba ili protivprirodni blud sa licem koje nije navršilo 14 godina, kao i lica koja su više od tri puta pravnosnažno osuđena za krivična dela, koja se izuzimaju od primene ovog pravnog instituta, odnosno na njih se ne odnosi amnestija; lica koja na dan stupanja na snagu ovog zakona imaju više od 70 godina života, koja se , bez obzira na krivično delo za koja su pravnosnažno osuđena na kaznu zatvora, oslobađaju od izvršenja izrečene kazne zatvora za 25%.

Rešenje o primeni amnestije, u skladu sa ovim zakonom, po službenoj dužnosti ili na zahtev javnog tužioca, osuđenog lica, ili lica koje u ime optuženog može podneti žalbu, donosi sud koji je sudio u prvom stepenu. Rešenjem se utvrđuje deo kazne od čijeg se izvršenja osuđeni oslobađa i određuje ostatak kazne koji će se izvršiti, odnosno rešenjem se odlučuje o otpuštanju osuđenog sa izdržavanja kazne zatvora usled primene amnestije.

Sud koji je sudio u prvom stepenu donosi rešenje po pismenom obaveštenju upravnika zavoda u kome osuđeni izdržava kaznu zatvora, koje je ovaj dužan da dostavi sudu u roku od 24 časa od dana stupanja na snagu ovog zakona, odnosno za osuđenog koji kaznu izdržava u Republici Crnoj Gori obaveštenje dostavlja Ministarstvo pravde.Na rešenje o primeni amnestije lice na čiji zahtev je prvostepeni sud doneo rešenje može izjaviti žalbu, neposredno višem sudu u roku od tri dana od dana prijema rešenja, a žalba zadržava izvršenje rešenja.



PRERASPODELA NADLEŽNOSTI IZMEĐU MINISTARSTAVA


Na Prvom vanrednom zasedanju novog saziva Narodne skupštine Republike Srbije donet je Zakon o izmenama i dopunama Zakona o ministarstvima ("Službeni glasnik RS", broj 4/2001).

Ovim zakonom izvršeno je smanjenje broja ministarstava sa dosadašnjih 25, na 17. Mnoga od dosadašnjih ministarstava prestala su sa radom, a nadležnost koja je do sada pripadala njima utvrđena je u okviru nadležnosti novoobrazovanih ministarstava. Nadležnost pojedinih ministarstava nije menjana (kao npr. kod ministarstava unutrašnjih poslova, saobraćaja, građevina), dok su kod pojedinih ministarstava izmenjeni samo nazivi (Ministarstvo saobraćaja i telekomunikacija, ranije je bilo Ministarstvo za saobraćaj i veze), a pojedina ministarstva su spojena u jedno ministarstvo (trgovine, turizma i usluga, i pravda i lokalna samouprava).

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o ministarstvima obrazuju se sledeća ministarstva (boldiranim slovima označene su nadležnosti koje do sada nisu postojale):

1. Ministarstvo unutrašnjih poslova

2. Ministarstvo finansija i ekonomije – obavlja poslove državne uprave koji se odnose na finansijski i ekonomski sistem Republike Srbije, i to na: republički budžet, utvrđivanje konsolidovanog bilansa javnih prihoda i javnih rashoda, sistem i politika javnih prihoda, obezbeđivanje finansiranja obaveznog socijalnog osiguranja, osnovi politike javnih rashoda, kontrola i revizija javnih rashoda, analitičkostatistička osnova za ekonomsku politiku Republike, javni dug, eksproprijacija, fiskalni monopoli, nadzor nad upravljanjem imovinom Republike Srbije, režim i promet nepokretnosti, upravljanje raspoloživim sredstvima javnih finansija Republike, kreditnomonetarni i bankarski sistem, osiguranje imovine i lica, obezbeđivanje sredstava solidarnosti od elementarnih nepogoda, kao i druge poslove određene zakonom.

3. Ministarstvo pravde i lokalne samouprave obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: organizaciju i rad pravosudnih organa, organa za prekršaje, organa za izvršenje sankcija, ministarstava i posebnih organizacija; krivično zakonodavstvo; prekršajni postupak; brak; nasleđivanje; političko, sindikalno i drugo organizovanje; sistem državne uprave; radne odnose u državnim organima; matične knjige i pečate; sistem teritorijalne autonomije; sistem lokalne samouprave i položaj gradova i grada Beograda u tom sistemu; položaj i ulogu komunalnih organizacija; vodi registre političkih organizacija i drugih udruženja građana i javnih glasila.

4. Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede

5. Ministarstvo za privredu i privatizaciju obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: privredu i privredni razvoj; poslovno i finansijsko prestruktuiranje preduzeća; privatizaciju; strukturno prilagođavanje privrede; predlaganje mera za podsticanje investicionih ulaganja; predlaganje mera ekonomske politike za razvoj malih i srednjih preduzeća; koordinaciju poslova u vezi sa procenom vrednosti kapitala, koordinaciju poslova u vezi sa vlasničkim povezivanjem preduzeća sa strateškim inostranim investitorima; pripremu propisa iz oblasti javnih preduzeća, privatizacije i drugih propisa u vezi sa celinom tržišne reforme; uticaj mera ekonomske politike na kretanje industrijske proizvodnje u celini i po pojedinim granama; razvoj sistema podsticaja za ulaganje u nedovoljno razvijena područja i ravnomerni regionalni razvoj, kao i druge poslove određene zakonom.

6. Ministarstvo rudarstva i energetike

7. Ministarstvo saobraćaja i telekomunikacija

8. Ministarstvo urbanizma i građevina

9. Ministarstvo trgovine, turizma i usluga obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: funkcionisanje tržišta; uticaj makroekonomske politike i privrednih kretanja na tržištu roba i usluga; snabdevenosti tržišta i kretanja cena i odnose ponude i tražnje; predlaganje i sprovođenje mera neposredne kontrole cena i predlaganje drugih mera ekonomske politike za stabilizaciju tržišta; utvrđivanje i sprovođenje strategije razvoja turizma, predlaganje mera razvojne i tekuće ekonomske politike u cilju unapređenja turizma; razvoj turističkih područja od republičkog značaja; predlaganje mera razvoja u oblasti usluga i drugo.

10. Ministarstvo za ekonomske veze sa inostranstvom obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: unapređenje ekonomskih odnosa sa inostranstvom; pripremu stranih ulaganja; usklađivanje investicionih ulaganja iz inostranstva; usklađivanje aktivnosti domaćih privrednih subjekata u inostranstvu; unapređenje odnosa Republike sa Srbima izvan Republike Srbije; saradnju i veze sa Srbima u inostranstvu i druge poslove određene zakonom.

11. Ministarstvo za rad i zapošljavanje obavlja poslove državne uprave koji se odnose na radne odnose (osim u državnim organima), zarade i ostala primanja iz radnog odnosa, zapošljavanje i zaštitu na radu; privremeno zapošljavanje radnika u inostranstvu; međunarodne konvencije rada; ostvarivanje prava iz radnog odnosa radnika privremeno zaposlenih u inostranstvu, kao i druge poslove određene zakonom.

12. Ministarstvo za socijalna pitanja obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: sistem socijalne zaštite; programiranje i koordinaciju saradnje sa međunarodnim organizacijama; porodicu, porodičnopravnu zaštitu, starateljstvo, usvojenje, odnose roditelja i dece, planiranje porodice; sistem brige o deci; penzijsko i invalidsko osiguranje; boračku i invalidsku zaštitu (poslednje dva nadležnosti bile su ranije u nadležnosti ministarstva nadležnog za radne odnose).

13. Ministarstvo za nauku, tehnologiju i razvoj – obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: razvoj i unapređenje naučnoistraživačke delatnosti u funkciji tehnološkog i privrednog razvoja, Interneta i elektronskog poslovanja; utvrđivanje politike naučnotehnološkog i strateškog razvoja i preduzimanje mera za njihov podsticaj; utvrđivanje i realizaciju programa naučnih, tehnoloških i razvojnih istraživanja; razvoj funkcionisanja sistema naučnotehnoloških informacija i programa razvoja naučnotehnološke i informacione infrastrukture; podsticaj transfera savremenih tehnologija i njihove primene u privredi Republike; primenu naučnih rezultata i naučnih dostignuća; obezbeđenje materijalnih uslova za realizaciju programskih zadataka i tehnološkog razvoja; međunarodnu naučnotehnološku saradnju od interesa za Republiku, usavršavanje kadrova za naučnoistraživački rad, kao i druge poslove određene zakonom.

14. Ministarstvo prosvete i sporta obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: osnovno, srednje, više i univerzitetsko obrazovanje; donošenje nastavnih planova i programa za osnovno, srednje, više obrazovanje i programa vaspitnoobrazovnog rada za predškolske ustanove; školovanje radnika na privremenom radu u inostranstvu i njihove dece; nadzor nad stručnim radom u osnovnim i srednjim školama i nad ostvarivanjem programa vaspitnoobrazovnog rada u predškolskim ustanovama; učenički i studentski standard; nostrifikaciju svedočanstava i diploma stečenih u inostranstvu.

Uprava za sport, kao organ uprave u sastavu Ministarstva prosvete i sporta, obavlja poslove državne uprave koji se odnose na fizičku kulturu i sport (Ministarstvo za omladinu i sport je ukinuto, tako da je nadležnost iz oblasti "prebačena" u Upravu za sport kao organ u sastavu Ministarstva prosvete).

15. Ministarstvo kulture obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: razvoj kulture; zaštitu kulturnih dobara; bibliotečku, izdavačku, kinematografsku i muzičkoscensku delatnost; zadužbine, fondacije i fondove.

16. Ministarstvo zdravlja i zaštite životne okoline – obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: očuvanje i unapređenje zdravlja građana i praćenje zdravstvenog stanja i zdravstvenih potreba stanovništva, sistem zdravstvene zaštite, organizaciju zdravstvene zaštite u svim uslovima, stručno usavršavanje i specijalizaciju zdravstvenih radnika, zdravstvenu inspekciju, organizaciju nadzora nad stručnim radom zdravstvenih ustanova, zdravstveno osiguranje i obezbeđivanje zdravstvene zaštite iz javnih prihoda, proizvodnju i promet lekova, otrova i opojnih droga, zdravstvenu ispravnost životnih namirnica i predmeta opšte upotrebe, sanitarni nadzor.

Uprava za zaštitu životne okoline, kao organ uprave u sastavu Ministarstva zdravlja i zaštite životne okoline, obavlja poslove državne uprave koji se odnose na: sistem zaštite životne okoline; zaštitu prirode; utvrđivanje i sprovođenje zaštite prirodnih celina od značaja za Republiku, zaštitu prirodnih resursa od zagađivanja, utvrđivanje uslova zaštite životne okoline za izgradnju objekata na područjima od posebnog interesa za Republiku, proizvodnju i korišćenje radioaktivnih materija i njihovo odlaganje, obavljanje zadataka i poslova u vezi sa jonizujućim i nejonizujućim zračenjem, zaštitu od buke i vibracija i zaštitu od opasnih i štetnih materija u proizvodnji, prometu i odlaganju, inspekcijski nadzor u oblasti zaštite životne okoline, programiranje i koordiniranje međunarodne saradnje u oblasti zaštite životne okoline.

17. Ministarstvo vera obavlja poslove državne uprave koji se odnose na saradnju države sa Srpskom pravoslavnom crkvom i drugim verskim zajednicama i njihov položaj u društvu.
Novi zakon se nije bavio organizacijom organa uprave u delu koji se odnosi na posebne organizacije, što znači da su dosadašnja rešenja koja se odnose na njihovu nadležnost ostala nepromenjena. Izuzetak od navedenog odnosi se na Republički zavod za međunarodnu naučnu, prosvetnu, kulturnu i tehničku saradnju, koji je stupanjem ovog zakona na snagu prestao sa radom, a zaposlena i postavljena lica iz ovog zavoda preuzima Ministarstvo za ekonomske odnose sa inostranstvom.

Republički zavod za statistiku promeno je naziv u “Republički zavod za informatiku i statistiku”, a njegov delokrug proširen je vršenjem stručnih poslova koji se odnose na osnove razvoja informacionog sistema državnih organa, lokalne samouprave i javnih službi.


ZAKON O IZMENAMA I DOPUNAMA ZAKONA O POSEBNIM PRAVIMA I DUŽNOSTIMA PREDSEDNIKA REPUBLIKE


Zakonom o i izmenama i dopunama Zakona o posebnim pravima i dužnostima Predsednika Republike se na celovit i nov način uređuju prava Predsednika Republike na koji način prestaje potreba za bližim uređivanjem istih od ovih prava podzakonskim aktima. Znači, Zakonom se uređuju prava i dužnosti Predesnika Republike za vreme dok obavlja tu funkciju, kao i po prestanku njenog obavljanja.

U javnosti su veliko interesovanje izazvale odredbe Zakona kojima se u ravnopravan položaj dovode sva lica koja su obavljala funkciju predsednika pre stupanja na snagu ovog zakona a bila neposredno birana, čime se – po mišljenju zakonodavca, obezbeđuje zaštita autoriteta i ugleda funkcije predsednika Republike i po prestanku njenog obavljanja.

Tako, prema članu 2. Zakona, predsednik Republike ima, po prestanku obavljanja funkcije, pravo na doživotno lično obezbeđenje i obezbeđenje objekata od strane jednog zaposlenog, neprekidno. Takođe, predsednik po prestanku obavljanja funkcije ima pravo na jednog zaposlenog za obavljanje administrativnih poslova, u trajanju od osam časova dnevno u toku radne nedelje, kao i na korišćenje službenog automobila, po potrebi.

Novina u zakonu je šti se ostvarivanje ovih, posebnih prava proširuje i na lice koje je neposredno birano i izabrano za predsednika Republike Srbije, a funkciju je prestalo da obavlja pre stupanja na snagu ovog zakona.

Ostvarivanje ovih prava ne obezbeđuje se licu koje je po prestanku obavljanja funkcije predsednika osuđeno za krivično delo na bezuslovnu kaznu zatvora dužu od šest meseci, na koji način se, preuzimanjem kriterijuma utvrđenog Zakonom o radnim odnosima u državnim organima, dosledno sprovodi princip pravnog sistema Republike da lice koje je osuđeno na kaznu zatvora dužu od šest meseci zbog učinjenog krivičnog dela, ne može ostvarivati određena prava.