PRINUDNO IZVRŠENJE NA AUTORSKIM PRAVIMA I DELIMA U SVETLU NOVIH PROPISA

Mr Slobodan Gavrilović,
advokat

Građanskopravnu zaštitu autorskog prava određuju, po samoj prirodi stvari, pre svega lex specialis odredbe iz materije autorskog prava, kao i odredbe opšteg građanskog i građanskog procesnog prava. Takav status autorsko pravo kao pravna disciplina je steklo zahvaljujući pravnoj prirodi autorskog prava u subjektivnom smislu, čiju sadržinu ispunjava svojevrsna simbioza imovinskih i ličnih ovlašćenja.

U aktuelnom talasu donošenja raznih zakonskih akata zapaža se gotovo koincidencija pri donošenju, za prava autora, tri ključna zakona: Zakona o autorskom i srodnim pravima (“Službeni list SCG” br. 61 od 24.12.2004), Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik RS” br. 125 od 22.11.2004) i Zakona o izvršnom postupku. U stručnoj javnosti je inače nepodeljeno mišljenje da su nova zakonska rešenja u ovim oblastima bila tako brojna i ozbiljna da je to iziskivalo ne izmene i dopune postojećih, nego donošenje novih zakona. I po pitanju prinudnog izvršenja, dakle i u materiji izvršnog postupka, autorsko pravo potvrđuje svoju posebnost u vidu postojanja sui generis odredbi koje regulišu podobnost autorskog prava i primeraka autorskih dela da budu predmet prinudnog izvršenja. Radi sagledavanja ove posebnosti neophodan je istorijski pogled na napore domaćeg zakonodavca da reguliše to pitanje.

Tako je još prvi u tom nizu zakona, kojeg je Kraljevina Jugoslavija donela u vidu Zakona o zaštiti autorskog prava iz 1929. godine, u članu 20. odredio sledeće:

     “Autorsko pravo samo po sebi ne može biti predmet izvršenja (ovrhe) protiv autora i njegovih naslednika.

     Samo ona dobit, koja dolazi autoru ili njegovim naslednicima (član 14) od iskorišćavanja dela, može biti predmet izvršenja”

U komentaru ovog zakona, kojeg je na minuciozan način dao Janko Šuman, tadašnji direktor Uprave za zaštitu industrijske svojine, navedeni su jasni razlozi za načelno izuzimanje autorskog prava iz opšteg režima prinudnog izvršenja. Obrazloženje i tumačenje citiranog zakonskog rešenja u osnovi se i danas može prihvatiti, te bi valjalo zbog njihove dragocenosti vjerodostojno navesti reči ovog doajena domaće zaštite autorskog prava i uopšte intelektualne svojine:

“Kako autor ima isključivo pravo da odredi kada i na koji način hoće da učini svoje delo pristupačnim javnosti, treba da se pravo poverioca, koje se sastoji u tome da se traži zadovoljenje iz imovine dužnika, i što se iz autorskog prava da postići samo objavljivanjem dela, pomakne iza jačeg prava autora. Samo dobit koju vuče autor ili njegovi naslednici iz svoga dela, dakle književnik iz objavljenog književnog dela, kompozitor iz štampanih nota i iz javnog izvođenja svoje kompozicije... isto tako imovinskopravni zahtevi koji proističu iz autorskog prava ili zbog naknade štete usled povrede autorskog prava, mogu da budu predmet izvršenja”.1

Ovu zakonsku beneficiju u korist autora i njegovih naslednika, a ne i ostalih titulara autorskog prava, dr Šuman objašnjava autorskim ličnopravnim momentom - naslednicima treba priznati ovaj status jednako kao i autorima jer oni “...predstavljaju i produžuju ličnost samog autora”. Konsekventno tome, “kada autorsko pravo prenosom od strane autora ili njegovih naslednika pređe u ruke trećeg lica, i samo autorsko pravo - razume se u obimu u kome je bilo preneseno, je predmet izvršenja”.2

Za ocenu značaja ovog rešenja iz Zakona o zaštiti autorskog prava iz 1929. godine treba imati u vidu i tadašnji propis koji je regulisao materiju prinudnog izvršenja (izvršnog postupka). Reč je o Zakonu o izvršenju i obezbeđenju, donetom 1930. godine. Regulišući pitanje izvršenja na imovinskim pravima ovaj zakon je predvideo mogućnost “plenidbe prava patenta ili prava uzorka (modela)” - član 288. st.av 3. i 4. Zakona. U sumarnom komentaru tog zakona iznosi se sledeći stav:

“Da bi jedno takvo pravo moglo uopšte biti predmet izvršenja potrebno je da ono nije strogo lično pravo, tj. da se ono ili barem njegovo vršenje mogu prenositi na druga lica. Kao takva javljaju se npr. prava uživanja na tuđim stvarima, pravo lova, pravo ribolova, porabna prava, patentska prava, autorska prava, koncesije itd.”.3

Bez obzira na evidentnu nedorečenost i manjkavosti odredbi člana 20. Zakona o zaštiti autorskog prava iz 1929. godine, treba da je van svake sumnje ocena da je u domaćem pravu tada promovisano rešenje koje je poslužilo kao solidna osnova za kasniju zakonsku nadgradnju i usavršavanje. Uz zanemarivanje po svemu regresivnog zakona iz 1946. godine, koji se uostalom nije ni bavio ovim pitanjem, donošenjem Zakona o autorskom pravu iz 1957. godine znatnim delom reafirmisani su principi i rešenja iz predratnog zakona, pa i u vezi pitanja prinudnog izvršenja na autorskim pravima i delima. Članom 61. tog zakona ustanovljeno je rešenje koje je kasnije gotovo doslovce preuzeto u Zakon o autorskom pravu iz 1968. godine (član 101), potom u Zakon o autorskom pravu iz 1978. godine (član 99):

“Autorsko pravo ne može biti predmet prinudnog izvršenja.

Predmet prinudnog izvršenja može biti imovinska korist koja potiče od autorskog dela.

Nedovršena dela i neobjavljeni rukopisi ne mogu biti predmet prinudnog izvršenja”.

Praktično jedina razlika u tekstovima odnosnih odredbi ova tri zakona po pitanju prinudnog izvršenja na autorskim pravima i delima je bila u tome što su zakon iz 1957. i zakon iz 1968. godine govorili o “izvršenju”, a Zakon o autorskom pravu iz 1978. godine o “prinudnom izvršenju” na autorskim pravima i delima. Nešto pažljivija analiza dovodi do rezultata da razlika nije samo terminološke prirode. Kovanica “prinudno izvršenje” je određenija, a time i tačnija od “izvršenja”, kao takvog. Čin “vršenja” i “izvršenja” u pravu ne mora biti pod prinudom, barem ne onom iza koje neposredno stoji intervencija državnog organa prinude.4

Time se, svakako, ne dovodi u sumnju suština odredbi u pitanju i namera zakonodavca da uslovi i ograniči prinudu u autorskom pravu u situaciji prinudnog izvršenja. Može se pretpostaviti da je ta nepreciznost bila uslovljena činjenicom da su se u našoj zemlji sve do 1978. godine i donošenja Zakona o izvršnom postupku primenjivala predratna pravna pravila o građanskom prinudnom izvršenju. U svakom slučaju ti zakoni su po ovom pitanju učinili dva bitna iskoraka u odnosu na zakon iz 1929. godine. Kao prvo, titulari zakonske beneficije u vidu ograničenja prinudnog izvršenja na autorskom pravu nisu više samo autori i njihovi naslednici, već svi nosioci autorskog prava. Drugi, ne manje bitan iskorak učinjen je uvrštavanjem u pozitivno autorsko pravo odredbe o nedopustivosti prinudnog izvršenja na nedovršenim delima i neobjavljenim rukopisima, o čemu će kasnije biti više reči.

Naredni akt u vidu Zakona o autorskom i srodnim pravima iz 1998. godine (član 175), jednako kao i sada važeći Zakon o autorskom i srodnim pravima iz 2004. godine (član 181) predviđaju sledeće:

“Autorsko pravo i pravo interpretatora ne mogu biti predmet prinudnog izvršenja.

Predmet prinudnog izvršenja mogu biti samo određena imovinska potraživanja koja proizilaze iz prava iz stava 1. ovog zakona.

Nedovršena dela i neobjavljeni rukopisi ne mogu biti predmet prinudnog izvršenja”.

Dakle održana je, i to gotovo doslovce, trijada odredbi iz prethodnih zakona, s tom razlikom što je od prinudnog izvršenja, uz autorsko pravo, izuzeto i pravo interpretatora (stav 1), a “imovinska korist”, kao predmet dopustivog izvršenja, je preformulisana u “određena imovinska potraživanja” (stav 2).

Treba barem napomenuti da je prilikom oblikovanja nacrta Zakona o autorskom i srodnim pravima iz 1998. godine predloženo rešenje koje je unekoliko odstupalo od kasnije usvojenog rješenja.5

Naime, uz nedopustivost prinudnog izvršenja na autorskom pravu navedeno je da predmet izvršenja mogu da budu, pored imovinskih potraživanja autora, originalni primerci objavljenog dela koje je u vlasništvu autora, odnosno njegovog naslednika, ali samo uz njihov pristanak, kao i neoriginalni primerci objavljenog dela.

Stilizacija ove odredbe bila je manjkava. S obzirom da se radi o restriktivnom pristupu u uređivanju ovih pitanja trebalo je poći od toga šta ne može, a ne šta može od opredmećenih autorskih dela da bude predmet prinudnog izvršenja. Sem toga u obrazloženju tog nacrta nisu dati razlozi za ovo odstupanje od prethodnog zakonskog rešenja, što je samo dodatno potcrtalo neubedljivost tada predloženih izmena, od kojih se kasnije očigledno odustalo.

Koji je pravni i društveni ratio ove posebnosti autorskih prava i dela u opštem režimu prinudnog izvršenja?

Bez obzira da li se radi o građanskom, kaznenom ili administrativnom prinudnom izvršenju, van svake diskusije je značaj izvršnog postupka za obezbeđivanje ostvarivanja pojedinačnih prava i interesa, odnosno za sprovođenje odluka sudskih i drugih državnih organa. Stepen njegove izgrađenosti i funkcionisanja je ujedno mera potvrde pravne države. S druge pak strane autorsko pravo nalazi svoj smisao u zaštiti prava i interesa autora povodom svojih dela, što se prelama kroz opšti društveni interes da se podstiče intelektualno stvaralaštvo. Izražavajući se kroz književna, naučna, umetnička i slična dela autor upućuje poruke sredini koja ga okružuje, obelodanjuje svoje duhovne sadržaje i time ostvaruje svojevrsnu komunikaciju sa svetom. Sofisticiranost samog bića autorskog dela uslovila je sui generis karakter njegove pravne zaštite, te tako i posebnost autorskog prava i autorskih dela kao predmeta prinudnog izvršenja. Gore navedenim, kogentnim odredbama subjektivno autorsko pravo i sama opredmećena autorska dela - nedovršena i neobjavljena, izuzimaju se iz opšteg režima prinudnog izvršenja. Ratio tih odredbi je da se rezultati stvaralačkog rada zaštite od takvih zahvata prinude i ograničenja građanskopravnog karaktera koji bi neminovno potirali samu supstancu autorskog prava.

Odredbu sadržanu u stavu 3. člana 181. ZASP treba tumačiti u svetlu distinkcije između animus-a i corpus-a u autorskom delu. Uslovno rečeno, zaštiti idejnog supstrata autorskog dela posvećene su odredbe prva dva stava člana 181. ZASP, a zaštiti njegove telesne materijalizacije posvećena je odredba završnog stava. Materijalizovana autorska dela stiču status stvari i, shodno tome, podobna su za pravni promet. Međutim, izvorna specifičnost tih i takvih stvari uslovila je nastanak više instituta autorskopravne prirode koji ih izdvajaju iz opšteg režima stvarnog prava. Pre svega, radi se o značaju razlikovanja pravnog tretmana originala autorskih dela od (običnih) primeraka tih dela. Logičkim tumačenjem stava 3. člana 181. ZASP zaključuje se da, uz obične primerke, ni originali autorskih dela načelno nisu izuzeti od mogućnosti da budu predmet prinudnog izvršenja. Međutim, izričito su izuzeti oni originali kojima se materijalizuju nedovršena autorska dela, odnosno neobjavljeni rukopisi autorskih dela. Tako se, recimo, u slikarskom ateljeu može sprovesti izvršenje na gotovim slikama, bez obzira što one nisu izlagane, ali na nedovršenim platnima izvršenje nije dopušteno. Isto tako ono nije dopušteno kada je reč, recimo, o rukopisu neobjavljenog dramskog dela.

Izuzimanje ovih kategorija originala autorskih dela iz opšteg režima prinudnog izvršenja obrazlaže se obzirima prema moralnopravnoj komponenti zaštite autorskih dela. Još u vreme kada je pre svega trebalo u našoj teoriji i u pozitivnom pravu izboriti prostor za autorsko pravo, uvaženi profesor Mihailo Konstantinović je izneo niz podsticajnih stavova o neophodnosti posebne pravne zaštite autorskih dela, baveći se pri tom mnogim konkretnim pitanjima iz sadržine ove zaštite. Među njima izdvaja se problematika zaštite moralnih prava autora, posebno u vezi izvršenja na autorskim pravima i delima. Tako profesor Konstantinović navodi sledeće:

“Očigledno je da se na primer pitanje da li poverioci nekog vajara mogu prodati statuu koju je ovaj isklesao i tako naplatiti svoje potraživanje ne bi ni postavljalo da vajar nije sam stvorio statuu, već je istu kupio ili drugojače dobio. Iz toga što je književno i umetničko delo izraz ličnosti autorove, te on na tom delu ima moralno pravo, izlazi da je samo autor vlastan da proceni da li je delo gotovo ili ne. Usled toga bi trebalo rešiti da, ma koliko inače bila trgovačka vrednost jednog dela koje autor smatra za nedovršeno, njegovi poverioci ne mogu ga izložiti prodaji i tako se naplatiti. Strani sudovi su više puta sudili da poverioci ne mogu uzeti rukopis njihova dužnika i štampati ga protiv njegove volje. Isto je suđeno na strani i za statue i za slike. Nekoliko puta su ti isti strani sudovi presuđivali da ni lice koje je naručilo portret nema pravo da zahteva od umetnika predaju istog, ako ga ovaj već neće da preda, pa čak ako ga je prethodno bio izložio u nekom salonu. Sve je to posledica te osnovne misli da pošto je delo izraz ličnosti autora jedino je on pozvan da sudi o njegovoj dovršenosti. Kao i pravo kajanja i ovaj izgled neimovinskog autorskog prava je protivan jednom principu opšteg prava, principu da naplaćivanje poverilaca iz imovine njihovih dužnika ne može biti sprečeno prostom voljom tog dužnika, ali je u potpunom skladu sa potrebom da se zaštiti manifestacija autorove ličnosti u književnom i umetničkom delu. Ovim zaključkom treba korigovati napred postavljeno pravilo da autorsko pravo nema za predmet stvar u kojoj je autor izrazio svoju ideju na njemu svojstven način i da se ta stvar ima smatrati u pravnom pogledu kao svaka druga stvar. To je pravilo tačno ukoliko se odnosi na reprodukcije i originale za koje autor smatra da su gotovi. Ali je netačno u pogledu dela za koje autor smatra za nedovršena, kao i u pogledu skica, beležaka, studija i sl. Te su stvari predmet autorskog prava i to onog dela toga prava koji ima za cilj zaštitu autorove ličnosti; to nisu obične pokretne stvari. Koristeći se tim neimovinskim autorskim pravom autor može paralizovati pravo poverioca da njegovo delo, koje on smatra za nedovršeno, proda i tako se naplati. On se čak može odupreti zahtevu naručioca da mu se preda naručeno delo, makar kakvo ono bilo; dovoljno je za to da izjavi da smatra to delo za nedovršeno ili da sa njegovom izradom nije zadovoljan”.6

Nije poznat razlog zbog čega su u docnije donesenom Zakonu o zaštiti autorskog prava iz 1929. godine izostale odredbe koje bi regulisale pitanje izvršenja na originalima autorskih dela. Međutim, gore navedeni stavovi profesora Konstantinovića su u punoj meri uvaženi kroz sukcesiju narednih zakonskih tekstova.

U tim zakonima govori se o “autorskom pravu”, a ne eventualno o “autorskim pravima”, kao predmetu izuzimanja, što svakako upućuje na monističko shvatanje subjektivnog autorskog prava, sa derivirajućim ovlašćenjima imovinskog, odnosno ličnog karaktera. Dosledno poštujući shvatanje o neotuđivosti moralnih prava, kao komponente autorskog prava, zakonodavac je učinio nedopustivim prinudno izvršenje na tim pravima. U dopunu tog stava on je dozvolio mogućnost prinudnog izvršenja na imovinskoj komponenti, u smislu “određenih imovinskih potraživanja” koja potiču iz subjektivnog autorskog prava. Ova kovanica je adekvatnija od kovanice “imovinska korist” iz ZAP iz 1978. godine, pogotovo kada se uzme u obzir kontekst sistematike i terminologije propisa o izvršnom postupku, pa i sada važećeg Zakona o izvršnom postupku iz 2004. godine, koji u glavi trećoj dela trećeg reguliše “izvršenje na potraživanju izvršnog dužnika”. Suštinski, i da nema odredbe iz stava 2. člana 181. ZASP imovinska potraživanja iz autorskog prava bila bi podobna da budu predmet prinudnog izvršenja budući da ih član 155. ZIP ne izuzima od izvršenja. Preciznije, na spisku potraživanja koja su decidno izuzeta od prinudnog izvršenja nema imovinskih potraživanja iz autorskog prava, niti se ta potraživanja mogu eventualno uvrstiti među “druga potraživanja čiji je prenos zabranjen zakonom” (tačka 9). Drugim rečima to znači da se te odredbe aktuelnog Zakona o izvršnom postupku odnose i na imovinska potraživanja iz autorskog prava kao predmet prinudnog izvršenja.

Autor povodom svog dela može imati potraživanja po osnovu raznovrsnih autorskih i drugih ugovora kojima se vrši promet imovinskih autorskih prava, po osnovu naknade štete, zakonske licence, sticanja bez osnova. Konačno, autor može imati potraživanje u vidu nagrade za uspešno ostvareno autorsko delo. Bez obzira na poreklo i vrstu obligacije ta potraživanja se gotovo redovno ispoljavaju u novčanom vidu. Dešava se da autor ima potraživanje naturalne prirode, kao što su recimo tzv. autorski primerci kod izdavačkih ugovora, ili potraživanje izvesnog dela odštampanog tiraža knjige ukoliko autor, u saglasnosti sa izdavačem, na taj način ostvaruje svoj materijalni interes. I taj vid imovinskih autorskih prinadležnosti, kao deo imovine dužnika, podoban je da bude predmet prinudnog izvršenja.

Sasvim je drugačija situacija kada su u pitanju nedovršena autorska dela i neobjavljeni (autorski) rukopisi kao predmet prinudnog izvršenja. U teoriji je odredba stava 3. člana 175. ZASP iz 1998. podvrgnuta oštroj kritici.7

S pravom je ukazano da se na autorskom delu, kao nematerijalnoj tvorevini, ionako ne može sprovesti prinudno izvršenje, bez obzira da li je delo dovršeno ili ne.

Drugo, samo je autor vlastan da odredi, shodno svojim naučnim, umetničkim i drugim shodnim kriterijumima, da li je njegovo djelo dovršeno, tako da je i sa te strane odnosna zakonska odredba naprosto neprimenljiva.

Konačno, i nezavršeno autorsko delo smatra se autorskim delom, naravno ukoliko ispunjava opšte zakonske uslove zaštite.

Što se tiče neobjavljenih rukopisa, kao predmeta zaštite u smislu izuzimanja od opšteg režima prinudnog izvršenja, postavilo se pitanje čime se opravdava ovaj izuzetak u odnosu na druge oblike materijalizacije autorskih dela koji takođe nisu učinjeni dostupnim javnosti. Zakonodavac je zasigurno imao u vidu originalne primerke autorskih dela - nedovršenih ili neobjavljenih. Pitanje dopustivosti prinudnog izvršenja na njima je u stvari samo jedan od segmenata opšte problematike odnosa autorskog dela kao nematerijalnog dobra i njegovog opredmećenja - svojinskih prava na primercima (originalnim ili običnim) autorskih dela naspram apsolutnog dejstva autorskopravnih ovlašćenja. Dualizam ovih prava neretko dovodi i do njihove kolizije, sa neophodnošću rešavanja raznih kolidirajućih situacija, pa i kada je u pitanju prinudno izvršenje na autorskim pravima i primercima autorskih dela.

To se posebno odnosi na situaciju kada rukopisima i drugim originalima autorskih dela, kao predmetima, zbog njihove starosti, porekla, uslova nastanka, konačno zbog same vrednosti dela i drugih razloga na aukcijama biva priznata posebna, u nekim slučajevima i basnoslovna vrednost, čak i nezavisno od autorskih dela koja se tim originalima materijalizuju. Pravni status ovih originala kao stvari biva dodatno usložnjen propisima javnopravnog karaktera, kao što su propisi o zaštiti spomenika kulture, o čuvanju arhivske građe ili muzejskih eksponata i sl.

Uprkos kritici navedenih odredbi i nesumnjivoj potrebi njihovog preispitivanja konstatujemo da je ZASP iz 2004. godine u tom delu zadržao odredbe svog legislativnog prethodnika iz 1998. godine. Takav stav kreatora aktuelnog zakona može se objasniti njihovom zaokupljenošću usklađivanjem sa opštim evropskim standardima zaštite autorskog prava i sa odredbama TRIPS-a, pri čemu je problematika prinudnog izvršenja na autorskim pravima i primercima autorskih dela očigledno mimoiđena.

U svakom slučaju može se zaključiti da je prinudno izvršenje nedopustivo i kada je autor preuzeo obavezu da stvori autorsko delo i primerak istog da preda naručiocu, pa čak i kada se po objektivnim kriterijumima to delo može smatrati dovršenim. Ukoliko autor smatra da njegovo delo nije dovršeno ili ukoliko njime nije zadovoljan, naručilac autorskog dela, kao poverilac, ne može autora, kao dužnika, da prinudi na predaju dela, tim pre ne može da ga prinudi da delo stvori. Ta situacija se upodobljava odredbama glave treće dela četvrtog ZIP o izvršenju obaveza na činjenje, nečinjenje ili trpljenje, i to stavom šestim u okviru člana 217. koji reguliše pitanja povodom izvršenja radnji koje može izvršiti samo dužnik:

“Ako radnja koju može obaviti samo izvršni dužnik ne zavisi isključivo od njegove volje (na primer, stvaranje određenih umetničkih dela i slično), izvršni poverilac nema pravo da traži izvršenje iz stava 1. ovog člana već samo naknadu štete”.

Dakle, za ovu situaciju isključuje se mogućnost da izvršni sud određuje poseban rok za ispunjenje obaveze, uz istovremeno izricanje novčanih kazni za slučaj da dužnik tu obavezu ne ispuni. Kao što se to i navodi u stručnoj literaturi, “novost koju zakonodavac ovim predviđa je da se obavljanje radnje od strane izvršnog dužnika ne svodi samo na njegov voljni momenat, nego da zavisi od još nekih okolnosti koje nisu precizirane, u kom slučaju se izvršenje ne sprovodi novčanim kažnjavanjem izvršnog dužnika, nego postoji pravo na naknadu štete u korist izvršnog poverioca. Naime, te druge okolnosti, osim volje izvršnog dužnika koje po nama mogu biti u domenu inspiracije ili nadahnuća ako je izvršni dužnik umetnik, sud će ocenjivati na zahtev, odnosno primedbu stranaka u postupku”.8

No u svakom slučaju time se “ne dira u pravo izvršnog poverioca da u parnici traži naknadu štete koja mu je nanesena time što je izvršni dužnik postupio protivno svojoj obavezi utvrđenoj u izvršnoj ispravi” (član 221. ZIP).

Inače u okviru gore naznačenih odredbi Zakona o izvršnom postupku treba izdvojiti odredbe koje se odnose na izvršenje obaveze na nečinjenje i trpljenje, koje su od značaja za situacije kada je izvršnom ispravom dužniku naloženo da obustavi povredu prava autora, odnosno nosioca autorskog prava (npr. zabrana daljeg neovlašćenog umnožavanja i stavljanja u promet primeraka autorskog djela). U tom slučaju “sud će, na predlog izvršnog poverioca, rešenjem naložiti izvršnom dužniku da položi jemstvo za štetu ako izvršni poverilac učini verovatnim da bi štetu pretrpeo time što bi se izvršni dužnik i dalje ponašao protivno svojoj obavezi” (član 218).

_______________________________

1 Šuman Janko: Komentar Zakona o zaštiti autorskog prava i međunarodnih propisa, Geca Kon, Beograd, 1935, str. 160

2. Doduše dr Šuman u margini svog komentara u vidu primera navodi izuzetak od ovog izričitog stava, čime se praktično narušava principijelnost ograničenja te zakonske beneficije na autore i njegove naslednike, kao titulare prava: “U slučaju da je autor preneo pravo prevoda svog književnog dela nekom licu, naročito s obzirom na kvalitet dotičnog prevodioca, ovo pravo prevoda ne može se izvršiti” (str. 162).

3 Zakon o izvršenju i obezbeđenju, sa komentarom Borislava Blagojevića, Geca Kon, Beograd, 1936.

4 Kao primer može se navesti upisivanje činjenica u matičnu knjigu ili u drugi javni registar na osnovu utvrđujuće ili preobražajne presude, gde nema prinude u postupanju državnih organa. V. Borivoje Poznić, Građansko procesno pravo, Beograd, 1985., str. 409

5 Nacrt ovog zakona je objavljen u Biltenu Jugoslovenskog udruženja za zaštitu intelektualne svojine br. 12 iz 1995. godine.

6 Konstantinović Mihailo: Književni i umetnički rad i pravo, Novi Sad, 1928, str. 18

7 Slobodan Marković: Autorsko pravo i srodna prava, Beograd, 1999, str. 381

8 Nebojša Šarkić, Mladen Nikolić, Komentar ZIP. Beograd, 2005, str. 288)