Paraskeva Mihajlović

Prema odredbama člana 60. Zakona o preduzećima ("Službeni list SRJ", br. 29/96), direktor je organ poslovođenja u preduzeću, a zajedno sa upravnim odborom, čini upravu preduzeća. Direktor preduzeća, prema članu 68. ovog zakona, organizuje i vodi poslovanje preduzeća, zastupa preduzeće, stara se o zakonitosti rada preduzeća i odgovara za zakonitost rada preduzeća, obavlja i druge poslove utvrđene saveznim zakonom, osnivačkim aktom i statutom.

Direktora preduzeća bira i razrešava upravni odbor, odnosno u preduzeću u kome se ne bira upravni odbor direktora bira i razrešava skupština (član 396. Zakona o preduzećima).

Pored ovih opštih funkcija, kao organa poslovođenja, direktor preduzeća ima i veoma značajne funkcije u radno-pravnom sistemu, utvrđene Zakonom o osnovama radnih odnosa ("Službeni list SRJ", br. 29/96) i Zakonom o radu "Službeni glasnik RS", br. 70/2001) - zaključuje kolektivni ugovor sa reprezentativnim sindikatom u preduzeću, donosi opšta akta, odlučuje o zasnivanju i prestanku odnosa, kao i o drugim pravima i obavezama zaposlenih po osnovu rada.

Sve funkcije koje ima direktor preduzeća, kao organ poslovođenja ima i direktor ustanove i druge organizacije koja obavlja delatnost javnih službi, kao i drugih domaćih i stranih pravnih lica.

Navedene funkcije direktora opredeljuju i specifičnost njegovog pravnog, pa i radno-pravnog položaja. Izbor, odnosno postavljenje direktora vrši se na način i po postupku utvrđenom zakonom, osnivačkim aktom i statutom poslodavca. Odluku o izboru, odnosno postavljenju direktora donosi nadležni organ (upravni odbor, skupština ako se ne bira upravni odbor), utvrđen zakonom, osnivačkim aktom i statutom.

Na osnovu odluke o izboru, odnosno postavljenju direktora, nadležni organ koji je odlučivao o njegovom izboru, odnosno postavljenju, zaključuje ugovor o radu sa direktorom. Zaključivanjem ugovora o radu, lice izabrano, odnosno postavljeno za direktora, zasniva radni odnos s poslodavcem.

Ugovor o radu sa direktorom zaključuje se u skladu sa odredbama člana 16. do 19. Zakona o radu, kojim se uređuje radni odnos, kao i druga prava, obaveze i odgovornosti po osnovu rada.

Nezavisno od toga da li je kod poslodavca zaključen kolektivni ugovor ili donet pravilnik o radu, kojima se uređuju prava, obaveze i odgovornosti po osnovu rada, ugovorom o radu, za svakog zaposlenog, pa i direktora, mora da se uredi:

Takođe, samo ugovorom o radu, mogu da se utvrde i poslovi koje zaposleni (direktor), za vreme rada kod poslodavca ne može da obavlja u svoje ime i za svoj račun, kao i u ime i za račun drugog pravnog i fizičkog lica, bez saglasnosti poslodavca - zabrana konkurencije (član 94. stav 1. Zakona o radu).

Prema Zakonu o radu, ugovor o radu je jedini obavezni akt kod poslodavca, s tim što se ovim aktom ne mogu utvrditi nepovoljni uslovi rada od uslova utvrđenih zakonom o opštom aktu (kolektivnim ugovorom ili pravilnikom o radu). U slučaju da pojedine odredbe ugovora o radu sadrže nepovoljnije uslove rada, smatraju se ništavim, a umesto njih neposredno se primenjuje zakon i opšti akt (član 8. Zakona).

Činjenica da Zakonom o radu, nije posebno uređeno pitanje zasnivanja radnog odnosa, odnosno prava u slučaju razrešenja direktora, kao je to bilo propisano ranije važećim Zakonom o radnim odnosima (član 12. i 36.), ne može biti od uticaja na drugačiju primenu navedenih odredaba zakona, kada je u pitanju zasnivanje radnog odnosa, odnosno zaključivanje ugovora o radu sa direktorom.